Tragedia w Krakowie postawiła dramatyczne pytanie: jak człowiek zdolny do zabijania mógł uzyskać pozwolenie na broń? Czy psycholog, który bada przyszłego właściciela pistoletu lub karabinka, jest w stanie rozpoznać zagrożenie? A może nawet najlepsze testy nie dają gwarancji bezpieczeństwa?
Beata Rożek, psycholożka zajmująca się badaniem osób ubiegających się o pozwolenie na broń, w rozmowie z Medonetem wskazuje zachowania, które powinny zapalać czerwoną lampkę. Przyznaje też, że w przypadku krakowskiego sprawcy miałaby poważne wątpliwości.
Młody człowiek chce mieć broń. Psycholożka zaczyna zadawać pytania
Nie każdy, kto zgłasza się na badania psychologiczne, wychodzi z pozytywną opinią. Beata Rożek podkreśla, że odmowa nie jest niczym nadzwyczajnym. Wystarczy, że podczas badania pojawią się istotne zastrzeżenia.
Co może wzbudzić niepokój? Między innymi bardzo młody wiek, brak wcześniejszego doświadczenia z bronią i motywacja, której trudno doszukać się w dotychczasowym życiu kandydata.
Szczególnie istotna jest odpowiedź na pozornie proste pytanie: po co właściwie potrzebna jest panu broń?
Psycholożka wymienia niepokojące uzasadnienia. Ktoś przekonuje, że lada moment wybuchnie wojna. Ktoś inny twierdzi, że musi przygotować się na atak, choć nic w jego sytuacji nie wskazuje na konkretne zagrożenie. Jeszcze inny nie potrafi podać żadnego powodu poza stwierdzeniem, że po prostu chciałby mieć broń.
Nie oznacza to, że każda taka odpowiedź automatycznie dyskwalifikuje kandydata. Liczy się cały obraz człowieka, jego doświadczenia, zachowanie i sposób myślenia.
Podejrzliwość, konflikty, wrogość. Takie zachowania mogą być ostrzeżeniem
Podczas badania psychologicznego znaczenie mają nie tylko wyniki testów. Ważne jest również to, jak kandydat opowiada o sobie i innych ludziach.
Beata Rożek zwraca uwagę na nadmierną podejrzliwość, skrytość i wrogi stosunek do otoczenia. Niepokój mogą budzić osoby, które nieustannie mówią o konfliktach, krzywdach i działaniach innych ludzi wymierzonych przeciwko nim.
Szczególnie ważne jest ustalenie, czy takie przekonania mają uzasadnienie w rzeczywistości, czy też tworzą utrwalony sposób postrzegania świata.
Problem polega jednak na tym, że człowiek zgłaszający się na badanie nie zawsze ujawnia swoje prawdziwe emocje, przekonania i intencje.
– Są ludzie, którzy mają tak pięknie poukładane i poujmowane w różne mechanizmy obronne cechy psychopatologiczne, że nie sposób udowodnić, że mówią nieprawdę – mówi Rożek w rozmowie z Medonetem.
To jedno z najbardziej niepokojących stwierdzeń. Pokazuje bowiem, że nawet doświadczony specjalista może mieć trudności z rozpoznaniem problemów ukrywanych przez badanego.
Zamachowiec z Krakowa. Czy powinien był dostać pozwolenie?
Po krakowskiej tragedii pytania o skuteczność badań psychologicznych nabrały szczególnego znaczenia.
Sprawca najpierw dopuścił się zabójstwa w domu rodzinnym, następnie strzelał do przypadkowych osób, a później doszło do pościgu i konfrontacji z policją.
Jak człowiek, który uzyskał dostęp do broni, mógł dopuścić się tak dramatycznych czynów? Czy wcześniej pojawiały się sygnały ostrzegawcze? Czy można było je wychwycić?
Beata Rożek nie twierdzi, że potrafiłaby przewidzieć zachowanie sprawcy. Przyznaje jednak, że w jego przypadku nie byłaby pewna wydania pozytywnej opinii.
– W tej konkretnej sytuacji nie wiem jednak, czy wydałabym pozytywną opinię z jednej prostej przyczyny – mówi psycholożka.
W kontekście jej wypowiedzi szczególnego znaczenia nabierają młody wiek, doświadczenie z bronią oraz rzeczywiste motywy ubiegania się o pozwolenie.
Nie jest to jednak dowód, że badania przeprowadzone przed wydaniem pozwolenia były nierzetelne. Bez znajomości dokumentacji i okoliczności tamtej oceny nie sposób tego rozstrzygnąć.
Można przejść testy, a później stać się niebezpiecznym
Psycholożka wskazuje na jeszcze jeden problem. Nawet prawidłowo przeprowadzone badanie nie pozwala przewidzieć wszystkich przyszłych zachowań człowieka.
Porównuje tę sytuację do kierowców zawodowych. Przechodzą oni specjalistyczne badania, które mają potwierdzić ich zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Mimo to mogą później spowodować tragiczny wypadek.
Podobnie jest z osobami posiadającymi broń. Pozytywna opinia psychologiczna opisuje stan i predyspozycje człowieka w określonym momencie. Nie stanowi gwarancji, że za kilka lat jego zachowanie się nie zmieni.
Silny kryzys życiowy, traumatyczne wydarzenie czy rozwijające się zaburzenia psychiczne mogą wpłynąć na sposób funkcjonowania człowieka. Nie zawsze da się wcześniej dostrzec taki proces.
Dlatego pytanie, czy krakowskiej tragedii można było zapobiec na etapie badań, pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi.
Dlaczego zabił? Być może nigdy nie poznamy odpowiedzi
Beata Rożek przyznaje, że w historii krakowskiego sprawcy pozostaje wiele niewiadomych.
Jej zdaniem nawet gdyby przeżył, szczegółowe badania psychiatryczne, psychologiczne i wielogodzinne przesłuchania nie musiałyby doprowadzić do pełnego wyjaśnienia motywów jego działania.
Psycholożka przypomina swoje doświadczenia z udziału w głośnym procesie dotyczącym zabójstwa dokonanego publicznie podczas masowej imprezy.
Choć analizowano historię życia sprawcy, nie dało się na jej podstawie przewidzieć tak radykalnego zachowania. Równie trudne okazało się zrozumienie jego późniejszej postawy podczas procesu.
Dodatkowym czynnikiem może być zainteresowanie mediów. Człowiek, o którym mówi cały kraj, zaczyna funkcjonować w zupełnie innych warunkach. Rozgłos może wpływać na jego zachowanie i utrudniać ocenę motywacji.
Najważniejsze pytanie: jak zapobiec następnej tragedii?
Po wydarzeniach w Krakowie dyskusja o dostępie do broni nie powinna ograniczać się do pytania, dlaczego sprawca zdecydował się zabijać.
Równie istotne jest to, czy obowiązujący system badań i wydawania pozwoleń pozwala dostatecznie skutecznie wychwytywać osoby stanowiące zagrożenie.
Czy psycholog ma wystarczająco dużo czasu, aby poznać kandydata? Czy potrafi zweryfikować jego motywację? Czy jednorazowa ocena wystarcza, skoro sytuacja psychiczna człowieka może się zmieniać?
Beata Rożek nie daje prostych odpowiedzi. Pokazuje jednak, dlaczego badanie przyszłego właściciela broni nie może być traktowane wyłącznie jako formalność.
Psycholożka zwraca uwagę, że społeczeństwo po tragedii naturalnie domaga się wyjaśnień i sprawiedliwości. Nie zawsze jednak udaje się ustalić wszystkie przyczyny dramatycznych wydarzeń.
Dlatego, jej zdaniem, ważniejsze od niekończącego się poszukiwania odpowiedzi na pytanie „dlaczego?” może okazać się inne: co zrobić, żeby podobna tragedia już się nie powtórzyła?

Napisz komentarz
Komentarze