White collar crime – na czym polega przestępczość gospodarcza i jak reagują firmy?

White collar crime – czym jest przestępczość gospodarcza?

Mianem white collar crime określa się czyny popełniane w związku z prowadzeniem działalności, zwykle bez użycia przemocy, za to z wykorzystaniem pozycji, wiedzy lub zaufania. Zaliczają się do nich między innymi:

• oszustwa, 
• działanie na szkodę spółki, 
• przekroczenie uprawnień, 
• wyłudzenia podatkowe,
• manipulacje na rynku kapitałowym. 

Cechą wspólną tych spraw jest to, że dotykają całej organizacji, a nie wyłącznie konkretnej osoby. Postępowanie karne destabilizuje zarządzanie, obniża zaufanie kontrahentów oraz wpływa na nastroje wewnątrz firmy, dlatego jego skutki wykraczają daleko poza salę sądową.

Warto zauważyć, że w tego rodzaju sprawach przedsiębiorstwo może występować zarówno jako podmiot, wobec którego kierowane są zarzuty, jak i jako strona pokrzywdzona. Firma może bowiem paść ofiarą działań z zakresu nieuczciwej konkurencji, ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa czy wyłudzenia. W takich sytuacjach również może zostać wszczęte postępowanie karne, jednak przedsiębiorstwo występuje wówczas w roli pokrzywdzonego.

Jak wygląda reakcja na sytuację kryzysową?

W momencie pojawienia się zarzutów liczy się szybkość oraz przemyślana strategia. Wczesne zaangażowanie prawnika daje większe możliwości działania, ponieważ pierwsze czynności procesowe potrafią zaważyć na dalszym przebiegu sprawy. Obrona zmierza zwykle do uniewinnienia, a w określonych sytuacjach do umorzenia postępowania. Istotne jest przy tym, że nawet prawomocny wyrok nie zamyka drogi do dalszych kroków prawnych.

Osobny wymiar mają sprawy, w których firma występuje jako pokrzywdzony. Sprawne złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa oraz odpowiednie udokumentowanie zdarzeń często ogranicza straty i zwiększa szanse na odzyskanie utraconych wartości.

Dlaczego warto działać zapobiegawczo?

Coraz większe znaczenie zyskuje profilaktyka, określana jako criminal compliance. Polega ona na projektowaniu wewnętrznych regulacji, które ograniczają ryzyko wystąpienia nieprawidłowości oraz zmniejszają ekspozycję członków zarządu na odpowiedzialność osobistą. Do tego dochodzą obowiązki wynikające z przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, które wymagają wdrożenia odpowiednich procedur oraz oceny ryzyka. Dobrze przygotowana organizacja łatwiej przechodzi kontrole i szybciej reaguje na ewentualne zagrożenia.

Praktyką w tym zakresie zajmują się zespoły łączące prawo karne, karne skarbowe oraz gospodarcze. Doradztwo w tym obszarze prowadzi między innymi kancelaria JDP, której działalność obejmuje zarówno reprezentację w postępowaniach karnych, jak i projektowanie procedur ograniczających ryzyko nadużyć. Tego rodzaju działania dotyczą zarówno reagowania na sytuacje kryzysowe, jak i podejmowania działań mających na celu ich zapobieganie.

Warto pamiętać, że zagadnienia z zakresu white collar crime rzadko da się rozwiązać w oparciu o kompetencję jednego prawnika. Skuteczne podejście łączy wiedzę z różnych dziedzin prawa, od karnego, przez podatkowe, aż po korporacyjne, ponieważ sprawy tego typu zwykle mają kilka wymiarów jednocześnie. Firma, która wcześniej zadba o przejrzyste procedury oraz właściwy obieg dokumentów, znajduje się w znacznie lepszej pozycji, gdy pojawia się realne zagrożenie. W ten sposób ochrona przed odpowiedzialnością karną staje się elementem szerszej strategii bezpieczeństwa przedsiębiorstwa.